Podczas gdy społeczność międzynarodowa dyskutuje o możliwych scenariuszach zakończenia wojny rosyjsko-ukraińskiej, na okupowanych terytoriach Ukrainy rozgrywa się tragedia humanitarna, która pozostaje niedostrzeżona przez świat zewnętrzny. Tysiące cywilów znalazło się w warunkach izolacji, gdzie dostęp do żywności, wody pitnej, leków, a nawet możliwość opuszczenia własnego miasta stały się kwestią przetrwania.
Jednym z najbardziej tragicznych przykładów są Oleszki, małe miasteczko na lewym brzegu Dniepru w obwodzie chersońskim, które od początku inwazji znajduje się pod okupacją rosyjską. Dawniej mieszkało tu około 24 000 osób, obecnie pozostaje ponad 2000 cywilów, w tym dzieci, osoby starsze i ciężko chore.
Dla nich wojna już dawno przestała być jedynie groźbą ostrzału. Stała się codzienną walką o podstawowe warunki życia.
Miasto, w którym nie da się normalnie żyć
Historia Oleszek jest przykładem dla zrozumienia tego, co dzieje się na terytoriach Ukrainy pozostających poza kontrolą Kijowa.
Po pierwsze, miasto przetrwało rosyjską inwazję i ustanowienie reżimu okupacyjnego. W czerwcu 2023 roku zniszczenie elektrowni wodnej w Kachowce spowodowało powódź na dużą skalę, która zalała osady w dolnym biegu Dniepru i doprowadziła do ofiar w ludziach. Teraz Oleszki stanęły przed nowym wyzwaniem – faktyczną blokadą i dotkliwym brakiem niezbędnych zasobów.
Według szefowej wojskowej administracji miasta Oleszków, Tetiany Hasanenko, poważne zakłócenia w dostawach żywności rozpoczęły się pod koniec 2025 roku. Z powodu intensywnego zaminowania dróg dostawy żywności stały się coraz bardziej niebezpieczne, a wiosną 2026 roku pojedyncze dostawy nie były już w stanie zaspokoić potrzeb lokalnej ludności.
Znaczna część infrastruktury miasta jest obecnie niefunkcjonalna. Brak stabilnego dostępu do energii elektrycznej, komunikacji i usług bankowych sprawia, że nawet zakup żywności jest niezwykle utrudniony. Mieszkańcy nie mogą przechowywać żywności, korzystać z kart bankowych ani regularnie zaopatrywać się w niezbędne leki.
Według jednego z mieszkańców, dziesięć kurzych jaj może kosztować 3000 rubli rosyjskich. Dostęp do leków jest bardzo utrudniony, a na targowiskach można znaleźć nawet przeterminowane.
Jednak za tymi liczbami kryją się ludzkie historie, które znacznie lepiej obrazują skalę tragedii.
Jeden z mieszkańców Oleszek powiedział ukraińskim dziennikarzom, że po zniszczeniu jego domu, on i jego ojciec musieli szukać schronienia w innym, zniszczonym. Jego ojciec cierpi na chorobę Parkinsona, ale z powodu braku leków rodzina jest zmuszona oszczędzać na lekach i zmniejszać ich dawki.
Mężczyzna powiedział również, że jego żona schudła ponad 40 kilogramów z powodu wymuszonej diety.
To nie jest historia z odległej przeszłości ani dowód katastrofy humanitarnej w innej części świata. To rzeczywistość państwa europejskiego w XXI wieku.
Kiedy śmierć staje się częścią codziennego życia
Konsekwencje blokady wykraczają daleko poza kryzys żywnościowy.
Według ukraińskiej organizacji humanitarnej „Wostok-SOS” pojawiały się doniesienia o ludziach umierających w mieście z powodu braku pożywienia i możliwości otrzymania szybkiej pomocy medycznej.
Sytuacja z pochówkami jest nie mniej alarmująca.
Według lokalnych władz ciała zmarłych mogą pozostać niepochowane przez długi czas. Miejska kostnica uległa zniszczeniu, szpital bez prądu, a dostęp do cmentarzy jest utrudniony z powodu zagrożenia ostrzałem.
Tatiana Hasanenko twierdzi również, że rosyjskie struktury okupacyjne ograniczają możliwości pochówku osób zmarłych w wyniku działań wojennych, próbując wykorzystać ich ciała dla własnych celów informacyjnych.
Jeśli dowody te zostaną niezależnie potwierdzone, konieczna będzie odpowiednia ocena prawna na szczeblu międzynarodowym.
Prawo do godnego traktowania zmarłych, dostępu ludności cywilnej do opieki medycznej i ochrony osób niebiorących udziału w działaniach wojennych stanowią podstawowe wymogi międzynarodowego prawa humanitarnego.
I właśnie te zasady, według zeznań mieszkańców okupowanego obwodu chersońskiego, są systematycznie zagrożone.
Cywile jako narzędzie wojny
Najbardziej niebezpiecznym aspektem sytuacji w Oleszkach jest brak możliwości ewakuacji.
Ukraiński komisarz ds. praw człowieka Dmytro Lubiniec informuje, że wojska rosyjskie zaminowały drogi ewakuacyjne z miasta, w tym ciągi piesze. Dodał, że ludność cywilna pozostaje uwięziona w bezpośrednim sąsiedztwie linii frontu.
Strona ukraińska wielokrotnie zabiegała o porozumienie w sprawie utworzenia korytarzy humanitarnych. W marcu 2026 roku Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił się do Międzynarodowego Komitetu Czerwonego Krzyża z prośbą o zbadanie sytuacji i ułatwienie dostarczania pomocy.
Równolegle prowadzono negocjacje ze stroną rosyjską w sprawie ewakuacji ludności cywilnej, przede wszystkim dzieci.
Według Lubineca strona ukraińska uzgodniła trasę i termin ewakuacji, jednak wojsko rosyjskie złamało porozumienia, co uniemożliwiło jej przeprowadzenie.
Rzecznik Praw Obywatelskich uważa również, że armia rosyjska wykorzystuje obecność cywilów jako sposób na ograniczenie działań ukraińskiego wojska.
W rzeczywistości chodzi o możliwość wykorzystania ludności cywilnej jako „żywych tarcz” – praktyki wyraźnie zabronionej przez międzynarodowe prawo humanitarne.
Szczególnie cyniczne w tej sytuacji jest to, że ludzie, których, według ukraińskich urzędników, siły rosyjskie przetrzymują w strefie walk, są jednocześnie pozbawieni odpowiedniego pożywienia i opieki medycznej.
Pomoc z powietrza
W obliczu braku bezpiecznych szlaków lądowych, ukraińska armia wykorzystuje drony do dostarczania żywności ludności cywilnej.
Według danych lokalnych władz do Oleszek dostarczono w ten sposób około czterech ton żywności.
Jednak nawet otrzymanie pomocy humanitarnej może stanowić zagrożenie dla lokalnej ludności.
Według Tatiany Hasanenko, rosyjskie wojsko jest podejrzliwe wobec osób otrzymujących żywność od Sił Obronnych Ukrainy. Dlatego cywile próbują ukryć pochodzenie pomocy, wsypując żywność do nieoznakowanych worków lub innych pojemników.
Zatem zwykła żywność może stać się potencjalnym powodem prześladowań.
Zeznania mieszkańców wskazują również na przypadki gróźb, przesłuchań, bezprawnych zatrzymań i przymusu ze strony struktur okupacyjnych.
Niektórzy mówią o prześladowaniach z powodu proukraińskiej postawy, pomocy ofiarom powodzi, a nawet posiadania w domu ukraińskich książek.
Wszystko to pokazuje, w jaki sposób okupacja wojskowa może stopniowo przekształcić codzienne życie cywilów w system ciągłego strachu i zależności.
Kryzys humanitarny, który dotyka całe społeczności
Oleszki nie są jedyną miejscowością, w której rozwinęła się sytuacja krytyczna.
Według organizacji „Wschód-SOS” podobne problemy obserwuje się w innych okupowanych miejscowościach lewobrzeżnej części obwodu chersońskiego.
Mieszkańcy Hołej Prystani i okolicznych wiosek mają szczególnie ograniczony dostęp do żywności, leków i pomocy humanitarnej.
Szczególnie trudne warunki panują we wsiach Kochany, Kardaszynka, Velyka Kardaszynka i Mala Kardaszynka, gdzie połączenia transportowe praktycznie nie istnieją, a dostawy pomocy humanitarnej nie są realizowane od dłuższego czasu.
Ludzie są zmuszeni pokonywać niebezpieczne trasy pieszo lub na rowerze, ryzykując narażeniem się na miny lądowe lub zderzenie z dronami.
Brak stabilnej komunikacji sprawia, że terytoria te są praktycznie niewidoczne dla międzynarodowych agencji humanitarnych.
To właśnie izolacja informacyjna stanowi jeden z największych problemów. Im mniej świat wie o losie ludzi pod okupacją, tym mniejsze są możliwości wywierania presji międzynarodowej i organizowania pomocy.
Historyczne paralele, których Europa nie powinna ignorować
Dla mieszkańców Ukrainy doniesienia o głodzie, izolacji osiedli i ograniczeniach w dostępie do żywności mają szczególnie bolesny wydźwięk historyczny.
W latach 1932–1933 Ukraina doświadczyła Wielkiego Głodu – sztucznie wywołanego głodu, wywołanego polityką stalinowskiego reżimu sowieckiego, w wyniku którego zginęły miliony ludzi.
Dzisiejszych wydarzeń na okupowanym obwodzie chersońskim nie da się mechanicznie utożsamiać z tamtą tragedią. Skala, okoliczności historyczne i mechanizmy tych wydarzeń są różne.
Jednakże porównania historyczne pojawiają się przede wszystkim ze względu na samą zasadę: ludność cywilna znajduje się w warunkach, w których dostęp do żywności i możliwość swobodnego opuszczenia niebezpiecznego terytorium zależą od władz kontrolujących te tereny.
Dla społeczności międzynarodowej powinno to być sygnałem o konieczności starannego dokumentowania możliwych naruszeń międzynarodowego prawa humanitarnego.
Celowe stosowanie głodu wobec ludności cywilnej jako metody prowadzenia wojny jest zakazane przez międzynarodowe prawo humanitarne i w pewnych okolicznościach może stanowić zbrodnię wojenną. Jednakże ustalenie konkretnej odpowiedzialności prawnej wymaga niezależnego śledztwa i dowodów.
Dlaczego Zachód nie może trzymać się z daleka
Tragedia Oleszki porusza problem znacznie szerszy niż sytuacja jednego ukraińskiego miasta.
Dotyczy tego, co dzieje się z ludnością cywilną terytoriów, które dostały się pod kontrolę państwa agresora, i tego, jak skuteczne są nadal międzynarodowe mechanizmy jej ochrony.
Państwa europejskie, Stany Zjednoczone, Organizacja Narodów Zjednoczonych, Międzynarodowy Komitet Czerwonego Krzyża i międzynarodowe organizacje praw człowieka dysponują narzędziami umożliwiającymi oddziaływanie dyplomatyczne i humanitarne, jednak ich możliwości na okupowanych terytoriach są znacznie ograniczone.
Głównymi zadaniami powinno być zapewnienie niezależnego dostępu pomocy humanitarnej do zablokowanych osiedli, utworzenie bezpiecznych dróg ewakuacyjnych, międzynarodowy monitoring sytuacji ludności cywilnej i dokumentowanie ewentualnych zbrodni wojennych.
Reakcja międzynarodowa nie może ograniczać się do ogólnikowych deklaracji wyrażających zaniepokojenie. Wymaga ona konkretnych i spójnych działań dyplomatycznych.
Wydarzenia w obwodzie chersońskim powinny również stać się elementem szerszej europejskiej dyskusji o przyszłym systemie bezpieczeństwa. Wszak wszelkie porozumienia polityczne dotyczące wojny muszą uwzględniać nie tylko kwestie terytorialne i zawieszenia broni, ale także los ludności pozostającej pod okupacją.
Podczas gdy świat dyskutuje o warunkach ewentualnego pokoju, ludzie w okupowanych miastach Ukrainy próbują znaleźć jedzenie, lekarstwa i sposób na przetrwanie do następnego dnia.
Historia Oleszek jest przypomnieniem, że katastrofa humanitarna może wydarzyć się nie tysiące kilometrów od Europy, ale w jej obrębie.
Pytanie brzmi nie tylko, czy społeczność międzynarodowa jest świadoma cierpienia tych ludzi. Co ważniejsze, czy może wykorzystać swoje wpływy, aby zapewnić im dostęp do pomocy humanitarnej i umożliwić bezpieczne opuszczenie niebezpiecznych obszarów.
Ponieważ dla mieszkańców Oleshki, Hola Prystan i innych okupowanych osiedli decyzje te mogą oznaczać różnicę między życiem a śmiercią.
Filip Wujek
