Jakby tego było mało znaczna część znalezionych artefaktów została wywieziona do Rosji: freski, naczynia, artykuły gospodarstwa domowego oraz ikony. W miejscu starożytnego miasta Rosjanie kończą budowę parku archeologicznego „Nowy Chersonez”.
O utracie zabytku światowej klasy znajdującego się na liście UNESCO zaalarmowała Ewelinę Krawczenko, pracowniczka naukowa w Instytucie Archeologii Narodowej Akademii Nauk Ukrainy. Podczas III Międzynarodowego Forum Ekspertów Platformy Krymskiej zaznaczyła, że Rosjanie niszczą oryginalne zabytki architektury i wznoszą na ich miejscu nowe budowle.
W miejscu pozostałości archeologicznych zbudowano „nowe miasto”. Co więcej, na miejscu dawnej osady Rosjanie zbudowali katedrę prawosławną św. Włodzimierza.
Dlaczego warto mówić o tym akt wandalizmu? Z jednego bardzo prostego powodu – niszcząc Chersonez Rosja zniszczyła starożytne ślady cywilizacji greckiej i rzymskiej na terenie Ukrainy.
Ale po kolei:
Chersonez Taurydzki to absolutnie wyjątkowy zabytek starożytności. Z badań tej budowli odkryto ówczesny system organizacji i planowania. To jedyny punkt orientacyjny na Krymie o światowym znaczeniu. Okazuje się, że swój ślad w odkryciu Chersoneza mieli także Polacy.
Jednym z czołowych inicjatorów badań Chersonezu oraz twórcą miejscowego muzeum był polski archeolog Karol Kościuszko-Waluszyński. Działo się to jeszcze w 1897 roku Naukowcy z Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu prowadzili badania na terenie Chersonezu od 2004 roku. W 2013 roku obiekt został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO.
Chersonez jako kolonia grecka pojawiła się w 528 p.n.e. Funkcjonował tutaj system demokratycznego rządzenia miastem przez wybieranych urzędników oraz innowacyjny system zarządzania polami uprawnymi. Pierwsze mury obronne powstały w IV wieku p.n.e. Wówczas Chersonez przekształcił się w stolicę dość dużego państwa, obejmującego znaczną część zachodniego Krymu.
Po wojnie ze Scytami Chersonez wszedł w skład państwa pontyjskiego. Po klęsce pontyjskiego władcy Mitrydatesa w wojnie z Rzymem, w Chersonezie ustanowiono kontyngent wojsk rzymskich, podobnie jak i w innych miastach południowego Krymu. Pod koniec V wieku z inicjatywy i dzięki dotacjom cesarza bizantyjskiego Zenona odbudowano fortyfikacje miejskie, a miasto znów ożywiło się gospodarczo. W 711 w Chersonezie zaczął się bunt i wybrano cesarzem bizantyjskim oficera Filipikosa Bardanesa, który następnie przez dwa lata utrzymał się na tronie w Bizancjum. Aż do IX wieku miastem zarządzał lokalny samorząd, złożony z 40 obywateli. Jednak w IX wieku Chersonez ustanowiono siedzibą temu, a władzę objął strateg.
W 988 na skutek zdrady Chersonez zdobyły wojska ruskie księcia Włodzimierza I, który jednak pod wpływem negocjacji zgodził się zwrócić miasto, a także według niektórych źródeł właśnie w Chersonezie przyjął chrześcijaństwo. Upadek Chersonezu zaczął się w 1223 w związku ze spustoszeniem Krymu przez wojska mongolskie. W 1299 kolejnych spustoszeń dokonał wódz mongolski Nogaj, którego wojska zdobyły miasto. W połowie XII wieku miasto opanowali Genueńczycy, którzy od tej pory sprawowali tam rządy. W 1399 armia mongolska pod wodzą Edygeja spaliła Chersonez i wymordowała znaczną część ludności. Na ruinach grodu do około 1450 próbowano wznosić niewielkie osady, ale miasto się nie odrodziło i od 1450 teren był całkowicie niezasiedlony, a wkrótce potem ruiny zostały przysypane osadem. W 1783 roku Katarzyna II ogłosiła przyłączenie półwyspu krymskiego do Rosji. W lutym 1954 r. Krym został decyzją Nikity Chruszczowa przyłączony do Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. W roku 2014 Rosja łamiąc prawo międzynarodowe okupowała Krym i przeprowadziła na nim fikcyjne wybory. Chersones mieści się w pobliżu Sewastopola.
Ciekawostką jest iż na terenie zabytku zniszczonego przez Rosjan mieścił się kiedyś Teatr grecki na 2000 osób zbudowany w pierwszej połowie III wieku p.n.e. W II lub III wieku n.e. przebudowano go na rzymski amfiteatr przeznaczony głównie do walk gladiatorów. Jak wyglądały te walki możemy sobie wyobrazić oglądając film „Gladiator” z Russelem Crowe’em w roli głównej.
Marek Sztejer
